Informacje
Zdjęcia
Inne


Treści tutaj przedstawione pochodzą z książki "Parzymiechy moja wieś rodzinna", której autorem jest Karol Grondys, a zostały zamieszczone dzięki uprzejmości Kamila Grondysa.

Rok 1226 Za Walewskich 1891 - 1939 Podczas okupacji


Od 1226 roku

Najstarsza wiadomość historyczna o wsi Parzymiechy sięga 1266 roku, kiedy to książę wielkopolski Bolesław nadaje Parzymiechy, Rembielice i Kochlew Ubisławowi, synowi komesa Langnicz. W 1389 roku Parzymiechy, Rembielice i Lipie sprzedał skarbnik łęczycki Dyrsko Tłuk ze Strykowa Hincze (Heinckoni) de Przemyków, bratu przyrodniemu Hinczki Wadewicza. Znowu od 1433 roku wieś należy do Jana Długosza, ojca naszego sławnego historyka i starosty w Nowym Mieście Korczynie, który pisał się przedtem "z Niedzielska", a w roku 1433 już "z Parzymiech". Parzymiechy nabył od Długoszów, zapewne w połowie XV wieku, Hincza z Rogowa, starosta krzepicki, kasztelan rozpierski, potem sandomierski, zmarły w 1473 r. W 1487 r. dziedziczą po nim wnukowie po siostrze, Jan i Jakub Kobyleńscy herbu Grzymała, razem z jedenastoma sąsiednimi wsiami w powiecie wieluńskim i jeszcze kilkoma innymi poza nim. Cały ten duży kompleks dóbr w r. 1489 i 1519 należy już do samego Jakuba Kobyleńskiego, podkomorzego i starosty wieluńskiego, a w połowie XVI wieku (1544 r.) do wnuków po bracie Jakuba - Janie - tj. do Krzysztofa i Jana Kobyleńskich, wreszcie (1552 r.) do samego Krzysztofa. W 1566 roku dzielą się dobrami jego siostry następująco: Parzymiechy i Jaworzno wzięła Dorota Latalska, Danków, Lipie i Szyszków Anna Spinkowa, zaś pozostałe wsie Jadwiga Łubnicka i sukcesorzy Barbary Męcińskiej.

Parafię widzimy w Parzymiechach już w roku 1459 - występuje wtedy w aktach oficjała wieluńskiego Stanisław pleban in Parzimiechi. Parafia jest jednak dawniejsza, co najmniej z połowy XIV w., jako że za Kazimierza Wielkiego organizacja kościoła w Polsce była już zakończona. Najstarszy opis parafii (z 1522 r.) podaje: kościół parafialny w Parzymiechach, murowany, pod wezwaniem św. Piotra i Pawła, ma - 2 kielichy srebrne, krzyż srebrny pozłacany, drugi srebrny, monstrancję miedzianą, 5 ornatów, 1 kapę, 2 mszały pisane na pergaminie, trzeci drukowany gnieźnieński, 2 rytuały pisane, pismo święte drukowane, kilka książek pisanych i drukowanych, 2 komże, 2 chorągwie, łagiew na wino, 4 korporały, 2 dzwony w dzwonnicy, a trzeci na sygnaturce, 5 dzwonków i psałterz. Do parafii należą: Parzymyechy, Lyppye, Rembyelycze oraz Jaworzno, dawniejsza parafia. Proboszczem jest Marcin de Wyszuka, który ma na utrzymaniu plac z plebanią, 3 ogrody, w tym jeden darowany przez dziedzica Kobyleńskiego, roli po 1 łanie w każdym z trzech pól, dziesięcinę z pól dworskich i sołtysich oraz od 5 karczem, kmiecie zaś dają dziesięcinę do stołu arcybiskupiego. Proboszczowi do pomocy jest nauczyciel, zwany ministrem, którego utrzymuje proboszcz, a każdy z parafian daje na to po groszu. O wosk stara się dozór kościelny, a kupuje go z ofiar. Tyle ów opis.

Parafia zaliczała się do archidiakonatu wieluńskiego, dekanatu rudzkiego, a od końca XVI w. do krzepieckiego aż do 1867 r., potem do częstochowskiego, od 1915 r. do kłobuckiego, od 1946 znów do krzepickiego. Z dawna i aż do 1818 wchodziła w skład archidiecezji gnieźnieńskiej, od 1 I 1819 do włocławskiej, od 28 X 1925 po dziś dzień do częstochowskiego.

Administracyjnie Parzymiechy należały do powiatu wieluńskiego razem ze Starokrzepicami i Dankowem, a granica powiatów wieluńskiego i lelowskiego biegła po Liswarcie i Kocince aż pod Mstów. Powiat częstochowski stworzyli Prusacy po 1795 r. i do niego zaliczyli Parzymiechy.

Wieś zaliczała się do największych w powiecie wieluńskim - w 1511 miała 22 łany, więc było co najmniej tylu gospodarzy. W roku 1533 było tu 35 domów i tylko 7 łanów kmiecych, widocznie już większą część ról chłopskich włączono wówczas do folwarku.

W II połowie XVI w. Parzymiechy stały się siedzibą reformacji. Kto ją tu wprowadził - nie wiadomo. Pewnie był to Krzysztof Kobyleński, pisarz i poeta, nieprzychylnie nastawiony do kapituły gnieźnieńskiej z racji zatargów o granice dóbr. Zbiór w Parzymiechach wspomniany jest na synodach protestanckich w latach 1570-98, zapewne więc zabrano katolikom kościół. Wieś należała wtedy do Anny Latalskiej, której mąż, Jerzy, był dysydentem. Na upadek parafii w Parzymiechach pośrednio może wskazywać fakt, że na zjeździe duchowieństwa archidiakonatu wieluńskiego w 1583 r. brakowało tylko sześciu plebanów: z Wieruszowa, z Dzietrzkowic, Mierzyc, Skomlina, Dankowa i właśnie z Parzymiech.

W Parzymiechach mieli być kalwini. Z wizyty 1720 r. wiadomo, że w 1660 roku kościół parzymieski rekoncyliował ksiądz Krajewski, może więc dopiero wtedy - po 90 latach - przywrócono parafię.

Kościół wtedy jest murowany, konsekrowany, ma 4 ołtarze: wielki św. Piotra i Pawła, boczny Przemienienia Pańskiego z obrazem św. Barbary u góry, drugi boczny Matki Bolesnej Częstochowskiej z obrazem św. Aleksandry u góry i trzeci boczny św. Anny. Wiadomo, że dziedzicem jest Antoni Pomoński, regens kancelarii królewskiej, do którego należy także Jaworzno, poza tym istnieje szkoła, gdzie uczy bakałarz Jan Rybiński.

Obszerniejszy opis kościoła i parafii pochodzi z wizyty dziekańskiej 1797 r. Czytamy tam: kościół pod tytułem św. Piotra i Pawła, murowany, staroświecki, o dachu dobrym, w środku wieża z gałką miedzianą, 3 ołtarze drewniane nowe, malowane, nowa ambona, chrzcielnica marmurowa z daszkiem drewnianym, zakrystia sklepiona z szufladami na sprzęty kościelne, chór drewniany, organ o 6 głosach, dzwonnica drewniana stara w rogu cmentarza, w niej dwa dzwony, kostnica w drugim rogu. Są dalej: srebrna monstrancja, takaż puszka, trzy kielichy, dwa krzyże, patena dla chorych, sukienka na obrazie Przemienienia Pańskiego i na obrazie Matki Boskiej, 21 ornatów - białych, czerwonych, fioletowych, czarnych i zielonych. Plebania - po zgorzeniu starej - nowa, a jest nadto dom dla czeladzi, dom dla organisty, 4 chałupy dla zagrodników. Ten dobry stan kościoła i plebanii był zasługą proboszcza księdza Wolskiego.

W dniu 10 I 1797 r. Franciszek i Ignacy Ponińscy sprzedali Parzymiechy Ludwikowi Walewskiemu za 436 000 złotych. O zebrane przezeń grunta kościelne przewlekłe spory prowadził ksiądz Wasielewski. Jako proboszcz parzymieski w 1840 r. posiadał pola 62 morgi i 132 pręty, łąki 14 mórg i 150 prętów, dochodu ogółem 2700 złotych. Jednak w połowie XIX wieku kościół był w opłakanym stanie. Ciągłe spory i wydatki na procesy z kolatorem, a zapewne i podeszły wiek księdza Wasilewskiego, legły u przyczyn takiego stanu rzeczy.

W 1865 r. od Walewskich wieś nabył baron von Klitzing, potem, od 1891 do 1939 r. mieli ją Potoccy. Z chwilą objęcia probostwa przez księdza Dakowskiego (1875 r.) zaczął się dźwigać z upadku kościół. W 1887 r. ksiądz ten przybudował chór i wieżę, powiększając tym samym odrestaurowany następnie kościół, do którego w 1930 r. dobudowano zakrystię staraniem księdza Kobielskiego. Gruntowna odnowa kościoła została przeprowadzona w latach 1934-35 przez księdza Bonawenturę Metlera i tegoż 1935 r. bp częstochowski Teodor Kubina konsekrował świątynię. Wreszcie nastał wrzesień 1939 r. Wojna. Spłonęła niemal cała wieś, zginęło w bestialski sposób pomordowanych wielu jej mieszkańców. Zdewastowano kościół, plebanię ze wszystkimi księgami i dokumentami kościelnymi spalono. Spłonęło również obserwatorium astronomiczne księdza Metlera z teleskopem przesuwanym na szynach, który wrogowie podobno wzięli za działko przeciwlotnicze.

Zginął też wtedy ksiądz Metler, wikary i organista, rozstrzelani po zawleczeniu ich do Jaworzna, rzekomo za strzały z wieży kościelnej do wojska niemieckiego. Po wojnie, staraniem kolejnych po sobie następujących proboszczów: Pietrusińskiego, Cieślaka i Klimowicza kościół odrestaurowano, zaś na fundamentach spalonej plebanii pobudowano nową. Z ważniejszych przedsięwzięć wymienić trzeba odnowienie ołtarzy i wymalowanie wnętrza kościoła, zakup i zawieszenie nowych dzwonów, wyremontowanie wież, pokrycie dachu blachą i zradiofonizowanie kościoła, wyasfaltowanie drogi prowadzącej na cmentarz, doprowadzenie tam wodociągu i założenie chodnika oraz wybudowanie okazałego domu parafialnego. W skład parafii parzymieskiej wchodzi 17 wsi i przysiółków: Cieśle, Cisowa, Giętkowizna, Grabarze, Hałków, Karcze, Kleśniska, Kiedosy, Napoleon, Parzymiechy, Rozalin, Stawki, Szczepany, Troniny, Wapiennik, Załęcze Małe i Zimnowoda.

© 2005 - 2008 Mateusz Łyczko